اشکان صارمی تیم ملی فوتبال ایران خیلی زودتر از آنچه تصور میشد، از جام جهانی کنار رفت؛ اتفاقی که نه تنها برای هواداران بلکه برای بسیاری از کارشناسان نیز غیرمنتظره بود. ایران در گروهی قرار داشت که روی کاغذ یکی از سادهترین مسیرهای ممکن برای صعود به مرحله حذفی به حساب میآمد، اما عملکرد شاگردان امیر قلعهنویی به گونهای پیش رفت که تیم ملی حتی نتوانست از این فرصت طلایی استفاده کند.
حذف ایران زمانی تلختر میشود که بدانیم این دوره از مسابقات با حضور ۴۸ تیم برگزار شد و حتی برخی تیمهای سوم گروهها نیز شانس حضور در مرحله بعد را داشتند؛ با این حال ایران در بین همین تیمهای سوم نیز جایی نداشت.
شروع ناامیدکننده مقابل نیوزیلند؛ جایی که همه چیز خراب شد
بازی نخست برابر نیوزیلند را باید نقطه آغاز بحران دانست. تیمی که بسیاری آن را ضعیفترین حریف گروه میدانستند، موفق شد برنامههای ایران را کاملاً بههم بریزد. انتظار میرفت تیم ملی با توجه به تجربه و کیفیت بازیکنانش، بازی را با اقتدار مدیریت کند اما ضعفهای تاکتیکی، آشفتگی در خط دفاع و ناهماهنگی کلی تیم باعث شد ایران امتیاز حیاتی این مسابقه را از دست بدهد.
در واقع، اگر ایران همان بازی ابتدایی را مطابق انتظار میبرد، سرنوشت صعود هرگز به اما و اگر کشیده نمیشد.
پناه بردن به «بدشانسی» و «تیر دروازه» کافی نیست
پس از حذف تیم ملی، بار دیگر همان روایتهای همیشگی مطرح شد؛ صحبت از بدشانسی، تیرک دروازه و فرصتهای از دست رفته. بدون تردید ایران در دیدار مقابل مصر موقعیتهایی برای گلزنی داشت و حتی چند بار تا آستانه باز کردن دروازه حریف پیش رفت. پنالتی از دست رفته مهدی طارمی هم یکی از صحنههای تعیینکننده مسابقات بود.
اما تقلیل دادن حذف ایران به چند سانتیمتر اختلاف یا یک ضربه پنالتی، سادهسازی بیش از حد ماجراست. مشکل اصلی تیم ملی در این تورنمنت، کمبود جسارت و تصمیمگیریهای محافظهکارانه بود.
در شرایطی که بلژیک ۱۰ نفره شده بود، انتظار میرفت ایران با شجاعت بیشتری برای پیروزی فشار بیاورد، اما کادرفنی ترجیح داد محتاطانه عمل کند. برابر مصر نیز ترکیب ابتدایی و مدل بازی تیم نشان میداد اولویت اصلی، نباختن است نه پیروزی.
محافظهکاری؛ دشمن اصلی تیم ملی
یکی از مهمترین انتقادهایی که به عملکرد ایران وارد میشود، ترس از ریسک کردن در لحظات حساس است. فوتبال مدرن، فوتبال تیمهای شجاع است؛ تیمهایی که برای بردن وارد زمین میشوند، نه صرفاً برای کنترل شرایط.
ایران اما در بیشتر دقایق مسابقات، تیمی مردد و محتاط نشان داد. تعویضهای دیرهنگام، تغییرات عجیب تاکتیکی و اصرار بر حفظ نتیجه، بارها روند بازی را به ضرر تیم ملی تغییر داد.
واقعیت این است که تیم ملی با این سطح از محافظهکاری نمیتواند انتظار موفقیت در جام جهانی را داشته باشد؛ حتی اگر تعداد تیمها بیشتر شده باشد و مسیر صعود سادهتر از گذشته به نظر برسد.
«بدون شکست»؛ آماری که نباید فریبنده باشد
برخی ممکن است به این نکته اشاره کنند که ایران در مرحله گروهی شکست نخورد و با سه امتیاز حذف شد. آماری که شاید در ظاهر قابل قبول به نظر برسد اما در واقعیت ارزش چندانی ندارد.
در فوتبال، صعود و موفقیت اهمیت دارد، نه ساختن آمارهای ظاهراً جذاب. همانطور که گاهی آمارهایی مثل امید گل (xG) برای پنهان کردن کیفیت واقعی بازی استفاده میشود، حالا هم ممکن است «بدون شکست حذف شدن» به ابزاری برای توجیه عملکرد ضعیف تبدیل شود.
اما حقیقت بسیار روشن است: ایران نتوانست از گروه خود در جام جهانی ۴۸ تیمی صعود کند؛ آن هم در شرایطی که حتی تیمهای سوم هم شانس حضور در مرحله بعد را داشتند.
حذف از جام ۴۸ تیمی؛ یک عقبگرد بزرگ
شاید تلخترین بخش ماجرا همین باشد. سالها آرزو و هدف فوتبال ایران، عبور از مرحله گروهی جام جهانی بود؛ هدفی که تصور میشد با افزایش تعداد تیمها دستیافتنیتر از همیشه شده است.
با این حال، تیم ملی نه تنها به مرحله حذفی نرسید، بلکه حتی در میان بهترین تیمهای سوم نیز قرار نگرفت. این اتفاق را نمیتوان با بازی با کلمات یا ساختن روایتهای احساسی پنهان کرد.
واقعیت این است که فوتبال ایران یک فرصت تاریخی را از دست داد؛ فرصتی که شاید سالها تکرار نشود.
وقت روبهرو شدن با واقعیت است
ساختن «حماسه» از حذف، کمکی به آینده فوتبال ایران نمیکند. تا زمانی که ضعفهای فنی، تاکتیکی و مدیریتی بهصورت صادقانه بررسی نشود، همین چرخه ناکامی ادامه خواهد داشت.
هواداران فوتبال ایران بیش از هر چیز نیازمند شفافیت هستند؛ نه روایتهایی که شکست را موفقیت جلوه میدهند. حذف از جام جهانی ۴۸ تیمی، آن هم در چنین شرایطی، اتفاق کوچکی نیست و نباید به سادگی از کنار آن عبور کرد.
